İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Düşüncelerin Neden Seni Yanıltır?

Bir önceki çalışmamızda tekrar eden olumsuz düşüncelerinin aslına bakarsan çoğu zaman yanlış olduğunu tespit ettin. Sebebi de, bu düşüncelerin senin henüz çocuk iken, yani henüz düşünme sistematiğin çok basit iken gelişmiş olmalarıdır.

Çocuk ve yetişkin düşünce sistematiğinin farkını anlamanın en güzel yolu sinemadır. Çocuk filmlerinde genelde “iyi adam” ve “kötü adam” olur. “Kötü adam” genelde siyah elbiseler giyer, sinsice konuşur, yaptığı her şey acımasızca ve bencilcedir. Oysa “iyi adam” ilgi çekicidir, hata yapsa bile önemsiz hatalardır, hatalarından ders çıkartır, hata yaptıkları için üzülürler, ailesine ve arkadaşlarına yardım eder.

Ya yetişkinler için filmler?  Yetişkinlerin dünyası o kadar da temiz değil. Gri alanlar çok fazla. Aşkı Memnu’yu bir düşün, her bölüm ayrı bir entrika. Bir “Baba” filmini düşün, bir taraftan tam bir aile babası olan kişi aynı zamanda azılı bir mafya babası. Kavramlar iç içe. Yetişkinliğin bize yüklediği en önemli görevlerden bazıları, bilgi tartma yeteneğini geliştirmek, olaylara farklı açılardan bakabilmek, kararları düşünerek verebilmektir. Olayları “kötü” veya “iyi” kategorilerine ayırmaktansa davranışların arkasında yatan sebep ve niyetlerin bir çok olasılıklarını değerlendirmemiz beklenir

Maalesef, tekrar eden olumsuz otomatik düşünceleri düşünme sistematiğin çok basit iken, etrafındaki dünyayı henüz çok az tanımışken gelişmiş. Bu sebeple hata yaptığında kendini “kötü” olarak algılarsın. Birisi sana bağırdığında kendi korkuları veya gününün kötü geçtiği için bağırdığını düşünemezsin. Bu davranışı tamamen senin hata yaptığın için yaptığına karar verirsin. Çocukken etrafındaki büyüklerin fikirlerini olduğu gibi algılarsın, çünkü onlar “her şeyi senden daha iyi bilirler” ve bu yüzden söylediklerinin doğru olduğuna inanırsın. Şimdi ise bir yetişkinsin ve herkesin hata yapabileceğini veya yanlış düşünebileceğinin farkındasın.  Ama o sıralar, yetişkinlerin her söylediğini Kuran’dan bir ayetmiş gibi gördün. Bu sebeple sana o zaman öğretilenler, (mantıklı veya değil), geçen bu kadar zamana rağmen halen  tekrar eden olumsuz düşüncelerini bir şekilde etkilemeye devam etmektedir.

Kanıtların Peşinde

Kantların ne kadar önemli olduğunu hepimiz biliriz. Çünkü Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine göre “ Bir suçla itham edilen herkes yasalara göre suçluluğu ispat edilene kadar masum kabul edilir”. Bir kişi, suç üzerinde yakalansa bile suçlu ilan edilemez. Hatta elinde bir tabanca ve ortamda bir ceset olsa bile. Çünkü milyonda bir ihtimalle de olsa bu suçu başkasının işlemiş olma ihtimali var. Eğer titiz ve ön yargısız soruşturma yapmazsak ciddi hukuki hatalara sebebiyet verebiliriz. Masum bir insanın hapis yatmasına sebep olabiliriz.

Gün boyu zihnini meşgul eden binlerce düşünce var. Bazıları çok  hafif olup üzerinde pek durmazsın. Örneğin, “ bu takım elbiseyi beğendim” “yağmur yağacak galiba” gibi. Bazen, bu düşünceleri yakalayıp, üzerine düşünerek ağırlaştırabilirsin. Örneğin, “keşke bu takım elbiseyi alacak kadar param olsa”Yağmurlu havada araba kullanmak tehlikelidir” gibi. Ve bazen bunlar senin  tekrar eden olumsuz otomatik düşüncelerin haline gelebilir. Örneğin, “asla istediğimi alamıyorum”, “ kesin kaza yapacağım” gibi. Bu da senin gününü olduğundan daha keyifsiz geçmesine neden olacaktır. Yani, bir nevi bu düşüncelerin gerçek olup olmadığını kanıtlamadan adeta bir yargısız infaz yapmış oldun. Birinin seni yargısız infaz etmesini ister miydin? Kimse istemez, ama kendi kendimizi yargısız infaz ediyoruz. İlginç değil mi?

Tekrar eden olumsuz otomatik düşüncelerin ve temel inançlarınla sağlıklı  baş edebilme yöntemlerini geliştirirken kanıtları göz önünde bulundurmayı öğrenmek güçlü bir yetenek olacaktır. Bu yetenek senin daha gerçekçi ve dengeli yorum geliştirmeni, dolayısıyla iyi karar vermeni ve kendini sağlıklı hissetmeni sağlayacaktır.

Düşüncelerin Dengesini Bulmak

Yanlış/hatalı düşünceler oldukça güçlü olabilir. Ayrıca, daha önce de belirttiğim gibi, aynı düşünce sistematiğini yıllardır kullandığın için, yeni ve daha gerçekçi düşünce sistematiğini geliştirmek senin için çok zor olabilir. Otuz sene boyunca İstanbul’dan Ankara’ya E-5’ten giden bir tır şoförünü düşün. Yeni otoban devreye girdiğinde daha kısa ve konforlu olmasına rağmen o refleks olarak eski yolu kullanma eğilimindedir. Yeni yoldan gitmesi için ciddi efor harcayıp dikkatini sürekli yeni yola vermesi lazım. Dolayısı ile senin de yeni düşünce sistematiğini geliştirmen için dikkatini sürekli buraya odaklaman gerekecek. İleride “Kanıtın Peşinde” çalışmasını yaparken kullanmak isteyebileceğin bazı “Dengeli Değerlendirme” örneklerini aşağıda sıralıyorum.

  • Ben sadece bir insanım
  • Kimse mükemmel değil, onların da hata yapmış olabileceğini anlıyorum
  • Bu, üzerinde çalışmam gereken benimle ilgili bir konu
  • O adam beni incitti ama, kasıtlı olmayabilir. O an adamın aklında ne olup bittiğini merak ediyorum
  • Ben hep iyi veya hep kötü değilim
  • Bazen olaylar istediğim gibi gelişmeyebiliyor ve beni gerebilir, ama ben üstesinden gelebilirim
  • Herkes hata yapabilir, ben de kendi hatalarımdan ders çıkartıp yoluma devam edebilirim
  • İddialı olmak bana iyi geliyor, ama bunu sağlıklı bir şekilde yapmalıyım
  • Bunun üstesinden gelebilirim, daha önce daha zor olayların üstesinden geldiğim oldu
  • Ne ben ne de başkası %100 suçlu değildir
  • Bazen sonradan pişman olduğum yanlış şeyler yaptığım olur, ama her zaman bir çaresini bulup yanlışımı telafi ederim
  • Bir sonraki sefer, bunu başka bir şekilde halledeceğim
  • Hiç bir şey “ya hep ya hiç” değildir
  • Hata yapıyor olmam beni geri zekalı yapmaz
  • Bugüne kadar zor dönemlerden geçmeme rağmen  gurur duyabileceğim bir sürü iyi şey yaptım
  • Bazen kendime ve etrafımdakilere çok yükleniyorum

“Kanıtın Peşinde” Çalışması

Tekrar eden olumsuz otomatik düşüncelerinin iş başında olduğunu fark ettiğin an, bu çalışmayı kullan. Bunun için not defterini kullanabilirsin, istersen bu sayfanın fotokopilerini de çekebilirsin.

Aklından birden fazla tekrar eden olumsuz düşünce geçiyor olabilir. Onların içinden sadece birini el al. Sonra istersen diğerlerini de tek tel ele alabilirsin. Aşağıdaki örnekleri göz önünde bulundurabilir ve  “Dengeli Değerlendirme” örneklerinden destek alabilirsin.

Örnek:

Düşünce: Ben iyi bir insan değilim

Bu düşünceni doğrulayan kanıtlar: Akşam lokantada garsona bağırdım. Kurban bayramı arefesinde babamın mezarını ziyaret etmeyerek annemi çok üzdüm. Çok yorgun olduğum için eşim rica etmesine rağmen çocuğu uyutmasına yardımcı olmadım

Bu düşüncenin %100 doğru olmadığının kanıtları: Geçen gün yoldan geçmeye çalışan teyzeye yardımcı oldum. Belki mezarına gitmedim ama babamı her akşam yatmadan önce dualarımda eksik etmiyorum. İş yerinde herkese yardımcı olmaya çalışıyorum

Dengeli Değerlendirme: bazen kaba olabiliyorum ama kimse mükemmel değil. Babamın mezarına kalabalıkta gitmek canımı acıtacağını biliyorum, kimse yokken tek başıma gideceğim. İş yerinde her zaman ve herkese yardım etmiyorum, ama bu beni kötü insan yapmaz. Ben de bir insanım sonuçta

Bu durumu değiştirmek için neler yapabilirsin? Belki annemi arayıp babamın mezarına ziyarete kimlerin geldiğini sorabilirim, neden gelmediğimi anlatabilirim. Garsondan gidip özür dileyebilirim. İnsanlara karşı daha samimi ve sabırlı olabilirim

Şimdi sıra sende!

Düşünce: ……………………………………………………………………………………………….

Bu düşünceni doğrulayan kanıtlar: ………………………………………………………………………

Bu düşüncenin %100 doğru olmadığının kanıtları:

………………………………………………………………

Dengeli Değerlendirme:

……………………………………………………………………

Bu durumu değiştirmek için neler yapabilirsin?

…………………………………………………………………………………

İlk yorum yapan siz olun

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir